Kalsiyum

Kalsiyum

Kalsiyum vücutta en fazla bulunmakta olan mineraldir. vücutta kalsiyumun yaklaşık %99'u kemik ve dişlerde bulunurken geri kalan %1'lik kısmı da kan ve yumuşak dokularda bulunmaktadır. normal fizyolojik işlevlerin gerçekleşmesi için kandaki kalsiyum seviyesinin dar bir konsantrasyon aralığında olması gerekir. yeterli kalsiyum alımı kemik sağlığı ve kırılma riski veya osteoporoz (kemik erimesi) açısından mühimdir. kalsiyum alımı yetersizliğinde kandaki kalsiyum seviyesini korumak için kemiklerden kana kalsiyum geçişi olur. dolayısıyla kalsiyumun fizyolojik işlevleri, yaşamın sürdürülmesi açısından son derece mühimdir. dolayısıyla sağlıklı bir iskelet sistemi için yeterli kalsiyum alımı kritik bir faktördür.

Gıda Kaynakları

Bitkilerin yetiştiği topraklardaki mineral oranları coğrafi olarak değişkenlik gösterdiği için bitkilerdeki bakır miktarı da değişebilir.

Süt ve süt ürünleri kalsiyum için zengin bir kaynak olmasının yanısıra emilebilen kalsiyum için de iyi bir kaynaktır, bununla beraber bazı sebze ve tahıllar da kalsiyum içermektedir. fakat sebze ve tahıllardaki kalsiyumun biyo yararlılığının göz önüne alınması gerekir. lahana familyasına ilişkin kalsiyumca zengin bitkilerin (brokoli, lahana, hardal, şalgam) içerdiği kalsiyumun biyo yararlılığı sütteki kalsiyumun biyo yaralılığına yakın olmasına karşın, bazı gıdaların yapısında kalsiyum emilimini azaltan bazı bileşenler bulunmaktadır.

Kalsiyumun bazı önemli gıda kaynakları :

Edam peyniri
Çedar Peyniri
Susam Tohumu
Sardalye
Tofu
Kurutulmuş İncir
Meyveli Yoğurt
Süt
Muesli
Yeşil Fasulye

tavsiye edilen günlük alım miktarı(RDA)

Avrupa Birliği öneri edilen günlük alım miktarını 800 mg/gün olarak belirlemiştir.

Genelde kalsiyum alımı kişinin yaşına göre değişmektedir. kemik gelişimi açısından çocukların yetişkinlere göre daha çok kalsiyum alması gerekir. gebe bayanlarında bebek gelişimi ve aynı zamanda kemiklerindeki ve dişlerindeki kalsiyum seviyesini korumak amacıyla yüksek kalsiyum alması gerekir.

Günlük kalsiyum alımı 1500 mg/gün değerini geçmemelidir. çünkü 2500 mg/gün değerinde toksisite (zehirlenme) semptomları ortaya çıkabilmektedir.

İnhibitörler/Uyarıcılar:

Aşağıdaki gıda bileşenleri kalsiyum emilimini arttırmaktadır.

D vitamini optimum kalsiyum emilimi için d vitamini gerekir.

Aşağıdaki gıda bileşenleri kalsiyum emilimini engellemektedir.

Oksalik asit oksalat olarak da bilinir. kalsiyum emilimini engelleyen en güçlü inhibitör maddedir ve yüksek konsantrasyonlarda ıspanakta, raventte; düşük konsantrasyonlarda da tatlı patates ve kuru fasulyede bulunmaktadır.

Fitik asit kalsiyum emilimini azaltan fakat oksalik asite göre daha az güçlü bir inhibitördür. mayanın fitaz (fermantasyon anında fitik asidi granüllerine parçalayan bir enzim) enzimi, ekmek ve diğer fermente gıdalarda fitik asit içeriğini azaltır. yalnızca buğday kepeği ve kuru fasulye gibi konsantre fitat kaynakları "ca" absorpsiyonunu azaltır.

Sodyum yüksek miktarda sodyum alımı kalsiyumun üre ile kaybıyla sonuçlanmaktadır, bunun nedeni sodyum ve kalsiyumun böbreklerde tekrardan emilimindeki rekabet veya paratiroid hormonu (pth) salgısına sodyumun etkisinden kaynaklanmaktadır. bireyler arasında kalsiyumun tutulması, idrar kaybı sonucunda yaklaşık yüzde ellilik bir değişim göstermiştir. sodyumun kemik erimesinde büyük bir potansiyel tesiri vardır.

Protein diyetteki protein alımının artması halinde, idrar yoluyla kalsiyum atılımı çoğalır. bununla birlikte, yetersiz protein alımı da osteoporotik kırılmaların iyileşmesini yavaşlatmaktadır. albumin serumu değerleri (proteinin besleyici değerinin göstergesi) kalça çatlaması riskiyle de ters orantılı olarak bağlantılıdır.

Fosfor, genel olarak proteince zengin gıdalarda bulunmaktadır. bundan başka idrar yoluyla kalsiyum atılmasını azaltmasıyla da bağlantılıdır. bununla beraber, fosforca zengin gıdalar sindirim salgılarındaki kalsiyum miktarını artırdıklarından dolayı, kalsiyumun dışkı ile kaybına neden olmaktadırlar. böylece, fosfor artırılmış protein alımı sebebiyle kaybedilen net kalsiyumu dengelememektedir.

Kafein yüksek orandaki kafein kısa bir müddet için idrardaki kalsiyum miktarının artmasına yol açmaktadır.

Vücuttaki Görevleri

Kemik Yapısı

Kalsiyum kemik ve dişlerin başlıca yapıtaşıdır. kemiklerin mineral bileşenleri başlıca hidroksiapatit [ca10(po4)6(oh)2] kristallerin meydana gelir ve bu kristaller bolca kalsiyum ve fosfat içerir. kemik, yaşam boyu devamlı olarak değişime uğrayan dinamik bir dokudur. kemiğin oluşmasını başlatan kemik hücreleri "osteoklast" olarak isimlendirilmektedir. kemik üreten hücrelere "osteoblast" denir ve bunlar yeni kemik üreterek eskileriyle değiştirirler. normal gelişme sırasında üretilen kemik tekrar absorplanan kemik miktarını geçer. şayet tekrar absorplanma yeni oluşumdan fazla olursa osteoporoz gerçekleşebilir.

Kas Fonksiyonları

kalsiyum vücuttaki kan damarlarının kasılıp gevşemelerine, sinir uyarılarının taşınımına, kas hareketlerin gerçekleşmesi ve ensülin gibi bazı hormonların salgılanmasına yardımcı olmaktadır. iskelet kasları ve sinir hücreleri gibi uyarılabilir hücreler, membranları içinde kalsiyum kanalları içermektedir ve bu sayede kalsiyum konsantrasyonunun hızlı değişimi sağlanmaktadır. örneğin bir kas lifi kendisini hareket ettirecek bir uyarı aldığında, hücre membranları içindeki kalsiyum kanalları açılarak kas hücrelerine biraz kalsiyum iyonları geçmesi sağlanır. bu kalsiyum iyonları hücre içerisindeki proteinlere bağlanarak hücre dışına çıkarlar. kalsiyumun özel bir proteine bağlanması işlemi troponin-c olarak adlandırılır ve bu olay kas hareketlerinin başlamasını sağlamaktadır. kalsiyumun bu şekilde değişik bir proteine bağlanması ile kas hareketi için lazım enerji sağlanmış olur.

Pıhtılaşma Faktörü

Kalsiyum kanamaların durdurulmasında son derece önemli bir rol oynamaktadır. pıhtı oluşumunu sağlayarak kanamayı durduran bir pıhtılaşma faktörüdür. bu olayda kalsiyum iyonları (ca2+) kofaktör olarak rol almaktadır. kalsiyum iyonları diğer pıhtılaşma faktörlerine bağlanıp, bunların harekete geçmesini sağlayarak, pıhtı oluşturup kanamayı durdururlar.

Eksikliği

Kandaki kalsiyum seviyesinin düşük olması genellikle paratiroid hormonunun fonksiyonunun bozuk olmasının göstergesidir ve nadir olarak diyetteki kalsiyumun düşük olmasından dolayı kandaki kalsiyum seviyesini korumak amacıyla iskeletten kalsiyum tedarik edilir. kandaki kalsiyumun düşük olmasının diğer nedenleri: kronik böbrek rahatsızlıkları, d vitamini eksikliği ve ciddi alkol alımıyla kandaki magnezyum seviyesinin düşük olmasıdır. kronik olarak kalsiyum alımının düşük olması bireylerin gelişmesinde kemik oluşumunun optimum biçimde olmasını engelleyebilir. yetersiz kalsiyum alımı kemik zedelenmelerinin artmasına ve en sonunda osteoporoz oluşmasına neden olmaktadır.

Toksisite

Kalsiyum eksik alınması ile sağlığın negatif etkilenmesinin yanı sıra kalsiyumun fazla alınması ile de sağlık negatif etkilenebilir. yüksek kalsiyum alımı hipercalcemia denilen yani kandaki kalsiyum değerinin yüksek olması, böbrek işlevlerinin bozulmasına ve diğer minerallerin emiliminin engellenmesine neden olmaktadır. hipercalcemia aşırı d vitamini alımıyla da oluşmaktadır. bunun için 50,000 ıu ve daha yukarı değerlerde d vitamini alınmamalıdır, fakat hipercalcemia'nın beslenmeyle oluşumu çok nadir olarak görülür. bilhassa ilerlemiş basamaklarında hipercalcemia vakaları kanserle sonuçlanmaktadır.

 

E-Bültenimize Abone Olun
Top